21 Temmuz 2009

II.Abdülhamid'e yapılan Yıldız Suikasti

21 Temmuz tarihi, Osmanlı tarihi içerisinde birçok önemli hadiseyi barındıran gündür. Bunları 1718 yılında Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Venedik Cumhuriyeti arasında yapılan Pasarofça Antlaşması, 1774'te Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yapılan Küçük Kaynarca Antlaşması, 1905 yılında II.Abdülhamid'e yapılan Yıldız Suikasti ve 1922 yılında İttihat ve Terakki önderlerinden Cemal Paşa'nın, Tiflis'te Ermeniler tarafından öldürülmesi olarak sıralayabiliriz. Ben bugünü "Yıldız Suikasti"ne ayıracağım ve kaynağı belli olan kısa bir makale yayınlayacağım. Sonunda ise başarısız sonuçlanan bu suikast girişimi için Tevfik Fikret'in yazdığı bir şiiri de ekleyeceğim. Böylece II.Abdülhamid'e düşmanlık besleyen bir ismi daha tanımış olacaksınız.

***

Ermeni Taşnaklar’ın Türkiye’deki son teşebbüsleri Yıldız Camii çıkışında Abdülhamid’e yapılan suikasttir. Nitekim Papazian, “Sultan Abdülhamid’in hayatına yöneltilen saldırı, Taşnakların Türkiye Ermenileri hesabına yaptıkları ihtilal denemelerinin son perdesi oldu. Bu da Taşnaksutyun’un görkemli, fakat faydasız teşebbüslerinden biriydi. Başarısı Ermeni davasına bir fayda getirmezdi, başarısızlığı her halde halkımızı büyük bir felaketten kurtarmıştır” diyerek bunu teyid eder.(1)

Krisdapor Mikaelyan ile birlikte Arnavutköylü Vram Şabuh Kendiryan, Belçikalı Joris ve karısı, Yarı Rum Silvio Rişçi, Alman doğumlu Lipa-Rips, Torkom, Safo, Mari Zayn, Garo, Kris Fenerciyan, Aşod ve bir kısmı Kafkasya’nın, Avrupa’nın çeşitli köşelerinden gelmiş maceracı şahıslar İstanbul merkezinde toplanarak suikast planları için çalışmaya başlamışlardır. İlkin 12 bombayla Polonez köyüne gitmişler ve İbrahim Paşa korusunda bomba denemesi yapmışlardır.

Krisdapor, Rus Yahudisi tüccar pasaportu sayesinde Rusya elçiliğinden aldığı tavsiyeyle birkaç defa Selamlık törenine giderek orada serbestçe incelemeler yapmış ve Padişah geçerken üstüne bomba atmayı kolay görmüştür. Yalnız Selamlık’ta yollara kum dökülmesi dolayısıyla bombanın patlayamayacağı sakıncası ortaya çıkmıştır.
Daha sonra Ramazan ayının on beşindeki törende, yolda iki adamın tabanca ile padişaha saldırması planı incelenmiş ve Joris, Yıldız’dan Dolmabahçe’ye kadar olan yol üstünde bir ev tutulmasını teklif etmiştir. Tayin olunan adamlar tabancalarla hazır olarak beklemişler, ancak padişahın o defa Çırağan Sarayı’na kadar Yıldız bahçesinden geçerek gitmesi, Komitecilerin bu teşebbüsünü de sonuçsuz bırakmıştır.

Nihayet, yabancı konukların bulundukları yerlerde bomba atmak ve aynı zamanda araba ile büyük bir bomba patlatmak planı ileri sürülmüştür. Bu konuda uzun tetkikler ve hesaplar yapılmış, bombaların yabancı memleketlerde hazırlanmasına, denemelerinin orada yapılmasına ve özel bir araba içinde saatli bomba ile suikast yapılmasına karar verilmiştir.

İncelemelerine devam eden Krisdapor, her hafta Yıldız’a giderek, padişahın camie girip çıkmasını, arabanın durduğu yerden camie kadar olan uzaklığı adım ölçüsüyle, saatle tespit etmiştir. Sonuçta, cami avlusunda yabancı konukların arabaları arasında bulunacak ve mümkün olduğu kadar padişaha yakın olacak bir araba içinde saatli büyük bir bomba patlatılmasına ve padişahın yanındakilerle birlikte öldürülmesine karar verilmiştir.
Arabacının sürücüsünün oturacağı yere 120 kilo patlayıcı madde alacak demir bir sandık yaptırılmış ve patlayıcı maddeyi ateşlemek için bir dakika 42 saniyelik devreli bir saat kadranı hazırlanmıştır. Arabayı Zare Haçikyan adında 45 yaşında eski bir katil olan Ermeni komite mensubunun idare etmesi kararlaştırılmıştır.

Patlayıcı madde, 18 Temmuz sabahı, arabacı yeri altındaki demir sandığa doldurulmuş, içerisine teneke kutu içinde 500 tane kapsül konmuştur. Her şey hazırlandıktan sonra 21 Temmuz 1905 Cuma günü Selamlık resminden sonra Sultan Hamid saraya dönerken camiin önünde bomba patlatılmıştır. Bütün tertibat tam anlamıyla alınmış olduğu halde, o gün camiden çıktıktan sonra Padişahın Şeyhülislam’la görüşmesi ve bu sebeple birkaç dakika gecikmesi, suikastın başarısız sonuçlanmasına sebep olmuştur.

Olayla ilgili olarak başlatılan soruşturma sonunda Avusturya tebaasına mensup Edouard Joris isimli şahıs idama mahkum edilmiştir. Bir süre sonra hapishaneden Saray’a getirilen Joris, Ermeniler aleyhinde çalışmak üzere 500 lira ihsanla ajan tayin edilip Avrupa’ya gönderilmiştir.(2)

Kaynaklar:
1) Gürün, Kamuran-; Ermeni Dosyası, TTK Basımevi, Ankara 1983, s. 167
2) Uras, Esat-; Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul 1987, s. 524-531


***

Gördüğünüz gibi Sultan Hamid, kendisine suikast yapan ermeni katili para karşılığında Osmanlı Devleti adına çalıştırmıştır. Bu da kendisinin ne kadar merhametli ve iyi niyetli olduğunun kanıtıdır. Oysa dönemin ceza kurulu idam kararını vermişti bile..

Sultan Abdulhamid'in Ermeni Komitacıları tarafından öldürülememesi, nedense(!) Tevfik Fikret'i pek üzmüş ve bu üzüntüsünü "Bir Lâhza-i Ta'ahhur - Bir anlık duraklama" adlı şu şiirinde -günümüz türkçesine çevirilmiş halidir- belirtmiştir:

bir patlama...bir duman...ve bütün bir şenlik alayı,
sahnelediği oyunu seyreden kalabalık;
haşin, azgıntırnaklarıyla bir kahredici elin,
didik didik,yükseldi havaya bacak, kelle, kan, kemik...

ey yüce patlama, ey öc alıcı duman,kimsin? nesin?
bu saldırıya iten ne, sebep ne? kim?
arkanda bin meraklı bakış ve sen yoksun,
görünmeyen bir eli andırıyorsun, kurtarıcı.

sesinde o öfkenin o korkunç yıldırımı var ki
her yerde hak ve kurtuluş duygusunu tetikler.
vuruşunla kahredici ayağı titrer zorbalığın,
en gururlu, görkemli tâcı sarsar yaklaşışın.

silkip yüzyılların boyunlarındaki ilmiklerini, en çetin
bir uykudan uyandırır milleti dehşetin.
ey şanlı avcı, tuzağını boşuna kurmadın!
attın...ama yazık ki, yazıklar ki vuramadın!

dursaydı bir dakikacık bu hep geçen zaman,
ya da o durmasaydı o tâlihsiz taç,
kanlarla bir cinâyete pek benzeyen bu iş
bir iyilik olurdu, benzeri yüzyıllarca geçmemiş.


ancak, rastlantı... âh o güçlülerin dostu,
güçsüzlerin, zavallıların değişmez düşmanı,
birden yetişti etkisiz kılmaya, bu yakıcı planı,
söndürdü bir nefeste bu parlak umudu;yazdı,

alay etmek için bilinçsiz yazgı,
zulüm tarihine bir övünme önsözünü.
kurtuldu; hakkıdır, alacak şimdi öcünü;
ancak; unutmasın şunu (ki) alçaklığın tarihi:

bir milleti çiğnemekle bu gün eğlenen (alçak)
bir anlık gecikmeye borçlu bu keyfini.


***

Gördüğünüz gibi Tevfik Fikret, bir ermeni komitacının başarısız olduğu bu suikastten dolayı çok üzgündür, tıpkı yoldaşları gibi. Çok koyu bir Abdülhamid düşmanı olan Rıza Tevfik de Abdülhamid’in tahttan indirilmesi için yanıp tutuşanların başında geliyordu lakin Ulu Hakan tahttan indikten sonra memleketin aldığı durum onu kahretmiş ve Abdülhamid'i özlemle anan bir şiir kaleme almıştı. Bunu da "Abdülhamid'de Yanılanlar" serimizde daha sonra ele alacağız.

6 yorum:

  1. öncelikle site gayet olum gidiyor. Yorum yapmayışım okumadığım anlamına gelmesin. Pek yoruma gerek kalmayan konular çıkıyor..belki okumuşsunuzdur ama bu haberi okuyunca, beddua etmemek için zor tuttum çenemi.. yazık.. link:
    http://www.stargundem.com/haber/68120.html

    YanıtlaSil
  2. Bu konuyu sağolsun Murat Bardakçı gündeme getirmişti. Blogumuzda daha önce incelemiştik:

    http://gizlenentarihimiz.blogspot.com/2009/07/paraszlk-kanuni-ve-abdulhamid.html

    YanıtlaSil
  3. sizden çok teşekkür ederim şu canilere beddua edesim geliyor ama edemiyorum

    YanıtlaSil
  4. Bu tür bilgilerin devamlı olarak açığa çıkarılması umuduyla.

    YanıtlaSil
  5. üstadım kaynağın birisi adını vermeyeceğim ama bu olayı kitap haline getirdi ve kitap ortada yok nasıl buılabilirim yardım eder misiniz

    YanıtlaSil
  6. Bütün kalbimle destekliyorum. Elbette eleştiri hakkımı saklı tutarak... İyi geceler

    hüseyin SUNGUR
    TARSUS

    YanıtlaSil

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.