29 Ekim 2009 Perşembe

Ahmed Şefik Midhat Paşa

- Bir de sizden Midhat Paşa'yı dinlesek..
- İki farklı Midhat Paşa var. Bir tanesi çok büyük bir adam. Anayasa'nın babası, büyük sadrazam, büyük vali. İkincisi ise "farfara" bir adam, sarhoş bir adam ve padişah haini bir adam. Bu çok farklı iki uçtaki değerlendirme, yakın tarihin kendine göre yorumlamalarıdır. Ama ben şunu söyleyeyim. Midhat Paşa çok büyük valiydi. Hem de sadece bizim tarihimizde değil, o dönem bütün Avrupa'nın bir numaralısıydı. Bir olimpiyat olsa burada. bizim Midhat Paşa altın madalya alır. Rusya'nın Doğu Sibirya valisi Ignatiyev gümüş madalya alır. O dönemde bunlar iki büyük validir; bütün Avrupa onları yaptıklarıyla tanır. İkisi de çok çalışmış. Yaptıklarında çok orijinal iktisadi atılımlar var.

- Ne gibi atılımlar bunlar?
- Canım bunu herkes bilir. Midhat Paşa "sandık" kuruyor. Milleti iktisadi hayata sokuyor. Polisi kuruyor; kimse bunu pek bilmez. Sonra etnik politika güdüyor ki bu çok önemli.

- Etnik politika nasıl?
- Bulgaristan'ı Müslümanlaştırmış. Biraz daha orada kalsaymış, neredeyse götürecek yarıdan çoğunu.

- Tepki almamış mı o sırada?
- Yooo. Devletin orada fevkalade "yetkili" valisi. Kafkasya'dan Kırım'dan ne kadar adam geliyorsa -ki, o sırada sürülüyorlar- onları getirip getirip Bulgaristan'a yığıyor. Merkezde tam tersine beceriksiz. Onun hazırladığı Anayasa taslaklarını Tarık Zafer Hoca inceledi. Tarık Zafer Hoca, Midhat Paşa düşmanı falan olamaz. Ama söylediği şudur: "Bu anayasa romantizmidir, bir şey anlaşıldığı da yoktur". Bir de.. Midhat Paşa'nın Cevdet Paşa ile çatışmaları vardır. Dolayısıyla bir başka takım vardır ki onlar da Midhat Paşa'ya Cevdet Paşa'nın gözüyle bakar ki o çok yanlıştır. O tip kavgada, durumu ve gerçekliği takip edemezsin. Ama çizilen Midhat Paşa tipleri iki tarafta da doğru değildir. İmparatorluğun çok büyük bir valisi olduğu muhakkak. Valiliği yaptığı yerlere Osmanlı damgası vuran, idarede çok önemli, yeni politikalar getiren bir adam. Maalesef bu dönem kısa sürmüş. Ona karşılık, imparatorluk merkezinde o derece beceriksiz bir devlet adamı. Bunu da söylemek lazım.

- Asıl parlak olan valiliği mi, diyorsunuz?
- Evet. Bu, modern tarihi anlamak açısından çok önemli.

- Midhat Paşa valiliğiyle iyi iz bırakmış, anlaşılan..
- Evet. Hatta bazıları, "Midhat Paşa vali kalsa, Bulgaristan imparatorluktan kopmazdı" dahi derler.

(Nilgün Uysal, Zaman Kaybolmaz, "İlber Ortaylı Kitabı",
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Nehir Söyleşi 19,
2006, Sayfa 220-221.)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.