28 Kasım 2010

İstanbul’daki Rum mimarlar

Pera Palas da bir Rum mimarın eseri.

Batılılaşan İstanbul’un Rum Mimarları” sergisi, İstanbul 2010’un en anlamlı işlerinden biri.

2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı son faaliyetlerini yapıyor. Sonuncuların arasında çok anlamlı bir proje; Zoğrafyon Lisesi Mezunları Derneği, 2010 Ajansı ve Ioannis Latsis Vakfı’ndan aldığı destekle bu şehirdeki Rum mimarların eserlerini sergiliyor. Yayına hazırlayanlar Hasan Kuruyazıcı ve Eva Şarlak.

Hiç kuşkusuz ki Pera (Beyoğlu), Boğaziçi, Kadıköy ve suriçi İstanbul’da birçok yerde Rum kalfaların ve mimarların eserleri var. Ahşap ve kagir ve betonarme teknolojisi ile İstanbul’un dört bucağında yapılan eski imparatorluğun kalfalarının ve modern mimarlarının eserleri arasında; mesela ünlü Çiçek Pasajı veya Suriye Pasajı yer alır.

Kiliseler arasında Dolapdere’deki Panaia Evangelista kilisesi, Kumpapı’daki Panaia Elpida ve Aya Kiryaki kiliseleri, Taksim’deki Aya Triada ve Kadıköy’deki Aya Triada gibi 19’uncu yüzyılda yeni bir mimari anlayışı getiren ve mimarlarının Avrupa’da yetiştiği eserler de göze çarpıyor. Hiç şüphesiz ki geleneksel Osmanlı mimarisinin etkisinde kalanlar da var. Mesela Nikolaos Celepis gibi Yıldız Hamidiye Camii’ni inşa eden biri.

Serginin katalogu klasik Osmanlı dönemi mimarları hakkında bilgi verdiği gibi modernleşen mimarinin öncüleri ve eserlerine de yer veriyor. Daha sistematik hazırlanabilirdi. Dimadis Kostantinos, Dimadis Nikolaos, Suriye Pasajı’nı yapan Vasiliyos Dimitiros, Ruhban okulunun mimari Fotiadis Periklis (Zoğrafyon Lisesi de bu mimarındır) gibi modernler yanında Hacı Stefanus Gaytanakis, Gırgırcı Nikola, Kapatinakis gibi klasik mimarlar da var.

Bugün Galata bölgesinin en ilginç binaları Konstantinidos Kiryakidis’in tersiminden çıkmadır. Hiç şüphesiz ki bu serginin Fındıklı’daki eski Güzel Sanatlar Akademisi, şimdiki Mimar Sinan Üniversitesi’nde açılması bir isabet. Yılın sonunda bütün yılın faaliyetlerini taçlandıracak bir faaliyet.

İlber Ortaylı
(Milliyet, 28.11.2010)

26 Kasım 2010

VIII.Idefix Sanal Kitap Fuarı

Büyük indirim 26 Aralık tarihine kadar sürecek. Arşivler dolsun!

22 Kasım 2010

Sultan Avrupa'da

TRT'nin hazırladığı ve DVD olarak satışa sunduğu "Sultan Avrupa'da" isimli yapım, 24 Kasım Çarşamba gecesi 23:30'da TRT'de.

21 Kasım 2010

İstanbul’daki misafir

Pyotr Nikolayevich Wrangel (1878 - 1928)

Rusya’daki iç savaş 16 Kasım 1920’de bitince, General Baron Wrangel’in komutasındaki Beyaz Ordu da İngiliz işgali altındaki İstanbul’a demirlemişti.

Çarlık yıkılmıştı; Lenin’in hemşehrisi Kerensky’nin başı çektiği Rusya burjuva devrimini yaşıyordu. Bir müddet sonra Rürikler hanedanından gelen Prens Lvov başbakan tayin edildi. Rusya, devrimini “Marseilles” denen Fransız milli marşıyla kutluyordu. Olayları biliyoruz. Rusya savaştan çekilmedi, ekmek ve barış isteyen kitleleri Lenin’in Bolşevikleri ele geçirdi. Komünist rejimin kendinden çok, Bolşeviklerin yaptıkları Brest-Litovsk Antlaşması’nda verilen topraklara karşı doğan tepki iç savaş sürecini körükledi.

Monarşi taraftarları, liberal cumhuriyetçiler, hatta mutedil sosyalistler bile Bolşevik hakimiyetine karşı iç savaşa başladı. Kızıl Ordu’nun karşısında Beyaz Ordu kuvvetleri romantik Amiral Kolçak, General Denikin ve General Wrangel’in etrafında toplanmıştı. Bu daha başlangıçtan bir zaaftı. Beyazlar birbiriyle irtibatı olmayan, aynı fikir etrafında olsa da aynı politikaları izleyemeyen, komuta birliği olmayan üç cephe halindelerdi.

Kırım Yarımadası birkaç kere el değiştirmesine rağmen sonunda General Baron Wrangel’in (1878-1928) idaresi altındaydı. Kozmopolit yapılı, ilginç bir bakanlar kurulu vardı. Ama “Kara Baron” denen Piotr Wrangel’in belirgin bağnazlıkları malum; iç savaş bugünlerde 1920’nin 16 Kasım’ında Sivastopol’de bitti sayılıyor. Wrangel ordusunun kalıntıları ve kendilerine katılan kaçak sivillerle savaşma gücü olmayan koca bir filo limandan ayrıldı.

Yeni Rusya sahip çıkıyor
Mültecilerin içinde bazıları ikinci sefer bu macerayı yaşıyorlardı. Anti-komünist Rusya yıllar boyu komünistlerin tutunamayacağına inandı; ilk kaçışlarında geride kalan topraklarını ucuz fiyata da olsa satışa çıkaranlar ve bunu alan safdiller vardı. Kızıl Ordu, savaş komiseri Troçki’nin nutukları ve ayçekirdeği yiyerek savaşan askerlerin sayesinde tutunuyordu. Wrangel’in ise savaş donanımı abartıldığı kadar olmasa da iyiydi, talimli subaylar onun etrafındaydı. Ama politikaları ve stratejisi acemiceydi. Hayatından bezgin kitlelerin, beyazları şevkle desteklemesi için bir sebep yoktu.

Üç sene evvel İstanbul’da Rusya Başkonsolosluğu’nda Wrangel ordusundaki subayların çocuklarının ve torunlarının katıldığı bir tören ve ziyafette bulundum. Şunu açık söylemek gerekir, eski Rusya’nın yaşadığını gördüm. İnsanlar ana-babalarından duydukları ama artık bulamadıkları Rusya’nın hasretini çekiyorlardı.

Eski kuşaktan Prens Orlov gibileri sürgünün ilk yıllarını daha iyi biliyordu. Maceranın acı tarafı Sivastopol’den sonra başlamıştı. Wrangel ordusu işgal altındaki İstanbul’da demirledi. İngiliz işgal komutanlığı bu başa dert (!) eski müttefik kalıntılarını ne yapacağını bilemedi. Lakayıt, hatta gaddar bir karar verdi. Kaçan askerleri ve aileleri Gelibolu yarımadasına yerleştirdi. Açlık, yokluk ve hastalık yüzünden birbiri ardına telef oluyorlardı. Memleketin sahipleri olan Türk köylüleri, eski düşmanın kendilerininkine benzer acı kaderine seyirci kalmaktan başka bir şey yapamadı.

Hayatta kalabilenler zaman içinde Avrupa’ya, Amerika’ya, Kanada’ya, Avusturalya’ya ve hatta Mısır ve Lübnan’a göç ettiler. Wrangel ordusunun Gelibolu’daki serencamını bugünün tarih ilmi iyi tespit edemiyor. Arşivler ortada yok, bu konudaki herhangi bir katkı ve bilgiyi yeni Rusya’nın şükranla karşılayacağı açık. Yeni Rusya Wrangel, Denikin ve Kolçak ordularının mirasına sahip çıkıyor.

Emanet altınları iç etti mi?
General Baron Wrangel’in İstanbul limanında demirlemiş, karargah olarak kullandığı gemisi bir gün infilak etti; bu sabotajı Bolşevikler mi tertipledi yoksa generalin ve etrafının kendi komplosu muydu? Dedikodu hâlâ sürüyor. Yerli bankalara, hatta müttefik yabancı rehin sandıklarına itimat etmeyen ve generalin gemisine daha fazla saygı duyan bir takım Ruslar kıymetli mücevherat ve altınlarını geminin kasalarında saklamak için ikna edilmişlerdi. Kara Baron’un bu infilak tertibiyle mevcut emaneti gelecekteki mücadelesi (!) için iç ettiği tartışılıyor.

Wrangel sonunda göç ettiği daha doğrusu Britanya ile birlikte çekilmek zorunda kaldığı Belçika’da mücadelesini yürüteceğine inandı. Kurduğu örgütün Bolşevik hükümetini rahatsız ettiği açık. Sovyet gizli polisinin tertibine kurban gitti, uşağı veya kardeşi tarafından zehirlendi ve vasiyeti gereği Belgrad’da gömüldü. Mezarlıkta diğer silah arkadaşları için de dikilmiş bir anıt var, üstündeki yazı ise; “Kovulmuş, hakları gaspedilmiş evlatlarından Büyük Vatan’a” ibaresidir.

Rus ruhu pek değişmez, II. Cihan Harbi’nde Rusya Hitler Almanya’sının istilasına uğrayınca Beyaz Ordu mültecileri vatanı desteklemekte pek tereddüt etmediler ve eskilerle yeniler arasında yeni bir hava doğdu. Tabii ardından yeni sorunlar, yeni hayal kırıklıkları geldi ama şurası bir gerçek; Ruslar tarihle barışmayı sever.

İlber Ortaylı
(Milliyet, 21.11.2010)

20 Kasım 2010

Osmanlılar döneminde Beyrut

Cebel-i Lübnan'da üretilen ipeği Fransa'nın Marsilya'ya ihraç etmesiyle gelişen ve Ortadoğu'nun Paris'i olarak hitap edilen Beyrut şehrinin panoramik görünümü. 1876'da Beyrut'a taşınmış Fransız fotoğrafçı Félix Bonfils tarafından çekilen dört fotoğrafın birleştirilmesiyle yapılmıştır.

(Beyrut Vilayeti, Osmanlı Devleti, 1867-1899).

Kuzey Afrika ve Türkler

"Kuzey Afrika'daki uzun süreli Türk varlığından geriye ne kalmıştır? Arşivler. Birkaç aile Osmanlı atalarını anmaktadır ve etkisini ne abartmamız ne de küçümsememiz gereken Osmanlı geleneklerinin bir kısmı hala varlığını sürdürmektedir. Mağrip şehirlerini gezdiğinizde bunlar bir bir karşınıza çıkarlar: camilerin kubbeli salonları, silindir biçimli minareler, saraylar. Tüm bu yapılar bizi başka bir gökyüzünün altında Boğaziçi'ne götürmektedir. Çarşılarda hala pazarlığı yapılan az bulunur çiniler ve yün halılar, yerel özelliklerine karşın doğunun imparatorluk ihtişamını yansıtıyorlar."

Jean-Paul Roux
(Türklerin Tarihi - Pasifik'ten Akdeniz'e 2000 Yıl,
Kabalcı Yayınevi, 2004, Sayfa: 440-441.)

17 Kasım 2010

Şeyhülislamlar Osmanlı döneminde protokolde 2. sıradaydılar

Ebussuud Efendi (1490 - 1574)
Fotoğraf Kaynağı: DED

Diyanet İşleri Başkanı'nın protokolde 52. sıradaki yeri tartışılıyor. Osmanlı döneminde şeyhülislam protokolde 2. sıradaydı.

Diyanet'ten Sorumlu Devlet Bakanı Faruk Çelik, Atatürk döneminde protokolde 3. sırada bulunan Diyanet İşleri Başkanı'nın şimdi 52. sırada olduğunu anımsatarak, bu yanlışın telafi edilmesi gerektiğini söyledi. Osmanlı döneminde şeyhülislamlar protokolde 2. sıradaydılar. Padişah hocası olup olmamalarına göre zaman zaman da 1. sırada yer alırlardı.

FETVA MAKAMI

Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk yıllarında ilmiye sınıfı içindeki en büyük memuriyet kazaskerlikti. İkinci Murad döneminde müftü diye adlandırılan şeyhülislâmlık makamı ortaya çıktı. Fatih Kanunnamesi'nde şeyhülislâmlık bütün ulemanın reisi ve bütün müderrisler, yani üniversite hocaları arasında en büyük mevki olarak zikredilir.

Şeyhülislamlık Kanuni devrinde Ebussuud Efendi'yle birlikte zirveye çıktı. Osmanlı İmparatorluğu'nda dinî meseleleri yürütmekle görevli en üst düzey devlet görevlisi oldu. Ebussuud Efendi'den itibaren şeyhülislamlar, kadı ve müderrislerin tayinlerinde yetkili oldular.

Yargılama işlerini Rumeli ve Anadolu kazaskerleri yaparlarken, şeyhülislâmlar dini konular hakkında halkın sorduğu soruları cevaplarlardı. Fetva bir meselenin dini-hukuki durumuna açıklık getirirdi. Müftülerin verdiği fetva bir bakıma, Kur'an ve Peygamber'in sünnetinde yer alan dini bir hükmün açıklanması ve kapsamının belirlenmesidir. Dini bir konudaki görüş olan, fetva hüküm yerine geçmez. Bir konuda kesin kararı, yani hükmü ise kadı verirdi. Fetva yetkili bir müftüden alınabileceği gibi Osmanlı İmparatorluğu'nda en büyük dini yetkili olan şeyhülislâmdan da alınabilirdi. Müftüler verdikleri fetvalarında genellikle kaynak gösterirlerdi. Şeyhülislâmlar ise istisnai durumlar dışında kaynak göstermek mecburiyetinde değillerdi.

Halk, aklına gelen her konuyu İstanbul'da şeyhülislâma, taşrada da müftülere sorardı. Kanuni Sultan Süleyman'ın meşhur şeyhülislâmı Ebussuud Efendi, bir gün sabah namazından ikindi namazına kadar, adamlarıyla birlikte ne kadar fetva yazdıklarını hesapladığında, ortaya 1413 rakamı çıkmıştı. En ilginç fetva yöntemi Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde 23 yıl şeyhülislâmlık yapan Zenbilli Ali Efendi'ye aitti. Şeyhülislâm Ali Efendi, fetva isteyenlerin sorularını yazdıkları kâğıtları koyabilmeleri için evinin penceresinden devamlı olarak bir zembil denilen bir sepet sarkıtırdı. Soruları sepete koyanlar, cevaplarını da zembilin içerisinden alırlardı. Şeyhülislâm bu alışkanlığından dolayı, halk tarafından "Zembilli Müftü" olarak adlandırılmıştı.

PADİŞAHLARA KAFA TUTAN ŞEYHÜLİSLAMLAR

Osmanlı İmparatorluğu'nda herhangi bir devlete savaş açılacağı zaman şeyhülislâmdan fetva alınırdı. Padişahlar yaptıkları işlere dini bir meşruiyet kazandırmak için mutlaka şeyhülislamdan fetva almaya çalışırlardı. Eğer şeyhülislâm zayıf kişilikli biri olursa sultanın istediği her konuda fetva verirdi. Tam tersine sağlam iradeli olanlar da padişahların yanlış yapmalarını engellerlerdi. Şeyhülislâm Zembilli Ali Efendi, Yavuz Sultan Selim gibi sertliğiyle meşhur bir padişahın haksız yere birçok kişiyi öldürtmesini defalarca önlemişti.

Osmanlı döneminde şeyhülislam veziriazamdan sonra protokolde ikinci sıradaydı. Törenlerde veziriazam, kazasker gibi görevliler etek öperken şeyhülislam ise padişahın önünde eğilir ve elini öperdi. Şeyhülislam padişah hocası ise protokolde veziriazamın önüne geçer ve 1. sırada olurdu.

İkinci Mahmud döneminde askeri sistemdeki değişim ve dönüşüm süreci seraskerliğin statüsünü ve önemini artırdı. 1836'daki teşrifat, yani protokol düzenlemesiyle serasker, protokol bakımından şeyhülislam ve sadrazamla denk hale geldi. 19. yüzyılın ortalarından itibaren devlet teşkilatının yeniden düzenlenmesinden sonra şeyhülislamlar Meclis-i Vükela, yani Bakanlar Kurulu üyesi oldular.

29 YIL GÖREV YAPAN ŞEYHÜLİSLAMLAR

Eski Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu'nun 8 yıl görev yaptığı, bu sürenin uzun olduğunu söyleyenler oldu. Osmanlı İmparatorluğu'nun bütün kurumlarının saat nizamı içerisinde işlediği dönemde şeyhülislamlar kayd-ı hayat şartıyla, yani ölene kadar görevde kalırlardı. İstifa edenler haricinde ilk 19 şeyhülislam ömür boyu görev yapmışlardı. İlk defa azledilen şeyhülislam 1587-1589 yılları arasında yaklaşık iki sene görev yapan Müeyyedzâde Abdülkadir Şeyhi Efendi'dir. Beylerbeyi Vak'ası adı verilen isyan sırasında 2 Nisan 1589'da diğer devlet adamlarıyla birlikte azledilmişti.

Osmanlı İmparatorluğu'nda 131 şeyhülislâm görev yaptı. Osmanlı tarihinde en uzun süre görev yapan şeyhülislâm 29 yılla Kanuni ve İkinci Selim dönemlerinin şeyhülislâmı Ebussuud Efendi'dir. İkinci Murad ve Fatih dönemi şeyhülislamı Molla Fahreddin Acemi 24, Zembilli Ali Efendi ise 23 yıl görev yapmıştı. En kısa süre görev yapan şeyhülislam ise 5 Mart 1656'da bir isyan sırasında şeyhülislamlığa tayin olunan ve sadece 13 saat görevde kalan Memekzâde Mustafa Efendi'dir.

Erhan Afyoncu
(Bugün, 14.11.2010)

100 yıl önceki Kosova ziyaretimiz başarısız olmuştu

100 yıl önce Sultan Reşad Kosova'yı ziyareti sırasında götürdüğümüz mütercimin Arnavutça bilmemesi yüzünden sultanın beyannamesini halka tercüme ettirememiştik.

Başbakanımızın Kosova'yı ziyareti bölgedeki Müslümanlar'ın büyük coşkusuyla karşılandı. Balkanlar'daki Müslümanlar'ın tek umut kaynağı Türkiye'dir. Buralarla ne kadar ilgilenirsek bölgedeki Müslümanlar geleceğe o kadar umutla bakabilirler.

Bundan yaklaşık 100 yıl önce Müslüman Arnavutlar'ı bağımsızlıktan vazgeçirmek için büyük hazırlıklar yapılarak Sultan Reşad bölgeye gitmiş ancak ziyaretin en can alıcı yeri olan Sultan Murad Meşhedi'nde kılınan cuma namazından sonra Müslüman Arnavutlar'a yapılan konuşmaları tercüme etmesi için götürülen mütercimin Arnavutça bilmemesi yüzünden büyük bir hüsran yaşanmıştı.

REFORM DİYE AYRILIKÇILIĞI ARTIRDILAR

14 ve 15. yüzyıldaki Osmanlı fetihlerinden sonra Kosova bölgesi halkı zamanla Müslümanlığı seçti. Kosova, imparatorluğun son günlerine kadar Osmanlı'nın bir parçası oldu. Doksan üç harbi öncesinde Priştine, Üsküp, Prizren, Yenipazar ve Debre sancaklarından meydana gelen Kosova Vilayeti teşkil edildi.

İkinci Abdülhamid döneminde padişahın izlediği siyaset sayesinde Müslüman Arnavutlar arasında bağımsızlık hareketleri fazla yayılmamıştı. İkinci Meşrutiyet döneminin başlaması ve Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra Müslüman Arnavutlar arasında ayrılıkçı hareketler çoğaldı.

Sultan İkinci Abdülhamid'i tahtan indiren İttihadçılar, Arnavutluk'ta reform yapalım derken her şeyi birbirine sokup halkın neredeyse tamamını karşılarına aldılar. Kosova Valisi Mazhar Bey'in yanlış siyaseti sonucunda başlayan protesto mitingleri 1910'da isyana dönüştü. Askeri önlemlerle isyan bastırıldı ancak bölge kaynamaya devam ediyordu.

RUMELİ'DE SON OSMANLI PADİŞAHI

Halkı sakinleştirmek için Sultan Reşad'ın Kosova'yı ziyaretine karar verildi. Sultan, hasta olmasına rağmen halkı sakinleştirmek için 5 Haziran 1911'de Barbaros zırhlısıyla yola çıktı. Selanik'te karaya çıktıktan sonra Sultan Reşad her yerde törenlerle ve halkın sevgi gösterileriyle karşılandı. Üsküp'te Arnavutlar padişahı "Padişahımız efendimiz imreti (yaşa)" diye karşıladılar. Üsküp'ten 14 Haziran'da ayrılan sultan Priştine'ye doğru yola çıktı.

Seyahat planında Rumeli Müslümanları'nın gözünde büyük bir manevi değeri olan Sultan Murad Meşhedi'nde cuma namazı kılınması karalaştırılmıştı. Rumeli'nin fethi uğruna şehit düşen bir sultanın türbesinin bulunduğu yerde kılınacak cuma namazı o toprakların sahiplenildiğini gösterecekti.

Sultan Reşad 16 Haziran'da Sultan Murad'ın şehit edildiği yerde 100 bin kişiyle cuma namazı kıldı. Namazdan önce halifenin vekil tayin ettiği Manastırlı İsmail Hakkı Efendi bir vaaz vermişti. Sadrazam İbrahim Hakkı Paşa ise namazdan sonra genel af ilan edildiğini ve kan gütme davasından vazgeçilmesi için padişahın 30 bin lira ihsanda bulunduğunu padişahın beyannamesini okuyarak duyurdu. Sadrazam İbrahim Hakkı Paşa daha sonra padişah adına halka hitap ederek ''Bölünmeyelim, birleşelim. Bölünmeye dinimiz de karşıdır'' dedi. Sadrazam yaptığı konuşmada Arnavutlar'ı överek fesatçıların söz lerine kanmamalarını ve tahriklere kapılmamalarını tavsiye etti.

Her şey bu ana kadar iyi gitmişti. Ancak padişahın beyannamesini ve sadrazamın konuşmasını tercüme etmesi için getirilen Manastırlı İsmail Hakkı Bey, Arnavutça bilmiyordu. Bu yüzden konuşmalar boşa gitmişti.

Manastırı da ziyaret eden Sultan Reşad Selanik'ten tekrar Barbaros zırhlısına binip, 26 Haziran'da İstanbul'a döndü. Sultan Reşad'ın Rumeli Seyahati olumlu bir hava estirdiyse de Sultanın hasta hasta bölgeye gitmesi bir işe yaramadı.

İktidardaki İttihatçılar ziyaretin yarattığı yumuşamadan faydalanmayı beceremeyince isyan daha da büyüdü ve Balkan Savaşı'ndan sonra öteki Balkan ülkeleriyle beraber Kosova ve Arnavutluk da elimizden gitti. 30 Mayıs 1913 Londra Antlaşması ile Kosova vilâyeti Sırbistan'a terk edildi.

SULTAN MURAD TÜRBESİ

Artık bir bağımsız devlet olan Kosova Türk tarihi açısından Balkanlar'daki en önemli bölgelerden biridir. Osmanlılar'ın Balkanlar'a yerleşmesindeki en önemli dönüm noktası 1389'daki Birinci Kosova Muharebesi'ydi. Sırplar'a büyük bir darbe vurarak tarih sahnesinden silen muharebede Osmanlılar galip gelmiş, ancak savaş sahrasında hükümdarları Birinci Murad'ı kaybetmişlerdi. Kosova sahrasında Sultan Murad'ın iç organlarının gömüldüğü türbe Rumeli Türkleri için kutsal bir ziyaretgâh hâline geldi.

Türk tarihi açısından önemli bir diğer savaşta 1448'de yine bu ovada cereyan etti. İkinci Murad'ın kazandığı İkinci Kosova Muharebesi, Balkanlar'dan gelebilecek Haçlı tehlikelerini sona erdirip, İstanbul'un fethine zemin hazırladı.

Erhan Afyoncu
(Bugün, 07.11.2010)

Cumhuriyet kelimesini biz bulduk ama cumhuriyet olamadık

Cumhuriyetin 87. yıldönümüne geldik. Ancak cumhuriyet kelimesinin kökü olan cumhurun, yani halkın üzerindeki baskılar devam ediyor. Elitler yönetimi halka devretmek yerine halkı kendi kafalarındaki şekle sokmak için ellerinden geleni yapmaya devam ediyorlar.

DEMOKRASİ TERİMİ CUMHURİYETTEN ÖNCE TÜRKÇE'YE GİRDİ

Cumhuriyetten önce demokrasi terimi Türkçe'ye girmiştir. Kâtip Çelebi, 17. yüzyılın ortalarında kaleme aldığı "İrşâdü'l-Hayârâ..." isimli eserinde Avrupalılar'ın dinleri, hükümdarları, idare tarzları, seçim usulleri, âdet ve kanunları çerçevesinde bilgiler verir. Demokrasi kelimesi de ilk kez bu eserle Türkçe literatüre girmiştir. Daha sonra İbrahim Müteferrika 1731'de Birinci Mahmud'a takdim ettiği ve 1732'de bastığı "Usûlü'1-hikem.." isimli eserinde demokrasiden bahseder.

Cumhuriyet kelimesinin kökü Cumhur, yani halk kelimesi Arapça kökenlidir. Ancak klasik Arapça'da yoktur. Türkler tarafından türetilmiştir. Bu konuda bir araştırma yapan Bernard Lewis kelimenin 18. yüzyılın sonlarında "Cumhuriyya", yani Cumhuriyetçilik şeklinde ortaya çıktığını söyler. Bu dönemde Fransız İhtilali'nden dolayı cumhuriyetle ilgili terimler Türkçe'de sıkça kullanılmaya başlanmıştı.

CUMHURİYETİN 100 YILLIK ALTYAPISI

İkinci Mahmud döneminde 1830'lardan itibaren muhtar seçimleriyle halkın yönetim mekanizmalarında yer almaya başlaması vilayet meclisi seçimleriyle devam etti. Kısa süreli de olsa 1876'da ilk meclisin açılması demokrasi kültürü alanında bir dönüm noktasıydı. 1908'de meclisin ikinci defa açılması meclis ve halkın yönetim mekanizmalarına katılması fikrini geliştirdi.

Son iki Osmanlı padişahı Mehmed Reşad ve Sultan Vahdettin görünürde iktidardaydılar. Devlet yönetiminde karar organı artık meclis ile İttihat ve terakki Cemiyeti olmuştu.

Milli mücadeleyi dünyada çok nadir görülecek bir şekilde meclisle yürüttük. Bütün bu gelişmeler cumhuriyetin alt yapısını hazırlamıştı. Nitekim 29 Ekim'de cumhuriyet bu şartlar altında ilan edildi. Cumhuriyeti ilan ettik. Ancak çok partili dönemlerde bile siyasete müdahaleler yapılarak halkın inanışından düşünüşüne kadar her şeyini tanzim etmeye çalışan toplum mühendisleri bir türlü cumhuriyet olmamıza izin vermediler.

Rahmetli Durmuş Hocaoğlu ağabeyim, 13 yıl önce cumhuriyetin 75. yıldönümünde Aksiyon Dergisi'nde en esaslı hükmü vermişti. Cumhuriyetin meşruiyet senedi halktır. Devlet halkın emrine girmedikçe hakiki manada cumhuriyet olmaz.

Erhan Afyoncu
(Bugün, 31.10.2010)

14 Kasım 2010

Atatürk'ün tuttuğu takım yoktur

Bir 10 Kasım daha geçti ve Atatürk törenlerle, saygı duruşlarıyla, konferanslarla, konserlerle anıldı.

Anmalara "Atatürk bizim takımı tutardı" diyerek futbol kulüpleri de iştirak ettiler. İstanbul'un eski ve büyük kulüplerinin Atatürk'ü kendi taraftarları gibi göstermeleri zâten âdettendir. Özelliklede Fenerbahçe ile Galatasaray, Atatürk'ün şeref defterine yazdığı satırları, gönderdiği tebrikleri veya iyi niyet mesajlarını yahut imzaladığı fotoğrafları senelerden buyana kanıt diye kullanıp "Taraftarımızdı" derler.

Beşiktaş ise, bu 10 Kasım'da internet sitesine bazı ilâveler yapmış ama elinde Atatürk tarafından bizzat kaleme alınmış veya imzalanmış böyle bir belge bulunmadığı için taraftarlık meselesini üçüncü şahısların anlattıklarına dayandırmış...

Birçok kişiye, meselâ İttihad ve Terakki'nin uzun seneler kâtib-i umumîliğini yani genel sekreterliğini yapan Midhat Şükrü Bey'in (Bleda) söylediklerine dayanarak, Atatürk'ün Beşiktaş taraftarı olduğunu iddia ediyorlar...

HATIRALARDA BULAMADIM
Dün, Beşiktaş Kulübü'nün bu konudaki açıklamasını okuyunca Midhat Şükrü Bleda'nın "İmparatorluğun Çöküşü" ismiyle seneler önce yayınlanan hatıralarını yeniden bir elden geçirdim ama Beşiktaşlılar'ın naklettikleri ifadeleri hatıralarda bulamadım. Acaba gözümden mi kaçtı, yoksa Midhat Şükrü Bey kendisine mâledilen bu sözleri başka bir yerde mi söylemişti, bilmiyorum...

Meselenin aslı, şudur: Atatürk'ün herhangi bir takımın taraftarı olduğu konusunda elimizde hiçbir ciddî kayıt yahut bilgi yoktur ve bu konuda tek bilinen değil futbola, sporun hiçbir dalına pek alâka göstermediğidir! Birkaç defa güreş seyretmiş olması da, onu güreş fanatiği yapmaz. Hattâ, hayatı boyunca bir futbol maçına gidip müsabakayı heyecan içerisinde başından sonuna kadar izlediği konusunda da herhangi bir bilgi yoktur.

Fenerbahçeliler, Atatürk'ün "taraftarları" olduğunu, 1918 Mayıs'ında kulüplerini ziyareti sırasında hatıra defterlerine yazmış olduğu şu satırlara dayanarak iddia ederler:
"Fenerbahçe Kulübü'nün her tarafta mazhar-ı takdir olmuş bulunan âsâr-ı mesâisini işitmiş ve bu kulübü ziyaret ve erbab-ı himmetini tebrik etmeyi vazife edinmiştim. Bu vazifemin ifâsı ancak bugün müyesser olabilmiştir. Takdirat ve tebrikatımı buraya kayd ile mübâhîyim."
Yazdıklarını bugünün Türkçesi'ne nakledeyim:

"Fenerbahçe Kulübü'nün her tarafta takdir kazanmış olan çalışmalarından ortaya çıkan eserleri işitmiş ve kulübü ziyaret ederek bu işte himmet gösterenleri tebriki vazife edinmiştim. Bu görevin yerine getirilmesi ancak bugün olabilmiştir. Takdirlerimi ve tebriklerimi buraya kaydetmekle iftihar ediyorum."

BAŞKA NE YAZACAKTI Kİ?
Bu satırlar bir kulübe verilen "destek" ifadeleri değil, sadece nezaket sözleridir ve şeref defterlerine böyle ifadeler yazmak da âdettendir.

Böyle bir deftere başka ne yazılmasını bekliyordunuz ki? "Kulübünüzün artık ayyuka çıkmış olan beceriksizliklerini her taraftan işitmiş ve bu rezaletlere sebep olanlardan hesap sormak üzere buraya gelmiş bulunuyorum. Şu elimdeki odunu görüyor musunuz? Bu size son ihtarımdır, ona göre!" denmesini mi?

Meselenin bana en tuhaf gelen tarafı ise, Atatürk'ün kendi taraftarları olduğunu iddia eden kulüplerin, kendilerine ait stadlardaki herhangi bir tribüne şimdiye kadar onun ismini vermemiş olmalarıdır... Telefon şirketlerinin, marketlerin, bazı özel havayollarının yahut inşaat firmalarının ismini taşıyan tribün sayısı hayli fazladır ama bir "Atatürk tribünü" yoktur!

Murat Bardakçı
(Habertürk, 12.11.2010)

NTV Tarih'in tarihî rötarı

Meşhur fıkradır, bilirsiniz:

Yeniçeri yoldan geçen Yahudi'yi çevirip "Bre!" diye kükremiş... "Sizler, Hazreti İsa'yı öldürmüşsünüz!".

Yahudi boynunu bükmüş, "Aman ağam" demiş, "O dediğin iş 1500 sene önce oldu..."
Yeniçeri tınmamış: "Bana ne? Ben yeni öğrendim!"...

NTV Tarih Dergisi, son sayısında işte bu yeniçeriye özeniyor...

Dergi, benim Sadrazam Talât Paşa'nın evrakı arasında bulup bundan seneler önce yayınladığım ve 1915'te tehcir edilen Ermeniler'in toplam sayısını gösteren belgenin bir kopyasını elde etmiş ve yepyeni bir buluşmuş gibi yayınlayıp gûya yorumlamış. Yazının arasında bir yerlerde lütfedilip "Talât Paşa'nın Evrak-ı Metrukesi" isimli kitabıma atıf yapılıyor, sözkonusu belgeye bu kitabımda yer verdiğim söyleniyor.

Sonra, bir cümle: "Belgeyi, ucuz polemiklerde harcamak istemediğimiz için beklemeyi tercih ettik" deniyor.

Bu ifadenin Türkçesi "Cesaret edemedik, biraz da üşendik, aklımız başımıza ancak şimdi, seneler sonra geldi" demektir!

ARADA YILLAR VAR!
NTV Tarih'in yönetmenlerine, yazı işleri müdürlerine, yayın kurulu üyelerine, danışmanlarına, vesairelerine müsaadeleriyle birkaç hususu hatırlatayım:

Dergide sözü edilen ve içerisinde mâlûm belgenin de bulunduğu kitabım 2008 Aralık'ının son haftasında çıktı ama ben bu belgeyi kitaptan çok daha önce yayınladım: Hürriyet Gazetesi'nde 2005'in 25 Nisan'ında, yani bundan 5,5 sene önce, hem de manşetten!

Belgedeki tehcir sayıları, kitabımın yayınının üzerinden geçen iki yıldan buyana değil, 5,5 senedir tartışılıyor. Üstelik, belgeyi bundan 5,5 sene önce "Tehcir edilen Ermeniler 924 bin 158 kişiydi" başlığı ile yayınlamıştım; NTV Tarih aynı belgeyi şimdi "924.158 Ermeni zorunlu göçe tâbi tutuldu" diye veriyor.

"İlham" denen şey, herhalde bu olsa gerektir!

NTV Tarih, yayınımdan 5,5 sene sonra tekrar keşfettiği bu belge hakkında "...normal olarak gizlilik damgası taşımaktadır ve isteyen yetkililer aslına uygun tasdikli bir kopyasını alabilmektedirler" diyor... "Gizli belgenin isteyen yetkiliye verilen tasdikli kopyası"
her ne demekse...

Ben, NTV Tarih'in yayınladığı belgede "gizlilik" ile alâkalı kayıt, mühür, yahut başka bir ibare görmedim. Bu "gizlilik" iddiası acaba yazıyı uzatmak için mi ortaya atıldı, yoksa toplam tehcir sayısının üzerine kurşun kalemle yazılmış olan "muharrerdir" sözü "mahremdir" diye mi okundu, bilmiyorum...

BİRKAÇ KONU ÖNERİSİ
Daha önce bir başkası tarafından yayınlanmış olan bir belgenin başka bir nüshasını yeniden gündeme getirmek hata mıdır? Tabii ki değildir ve önceki yayında verilen bilgileri doğrulayacağı için yayınlanması da gerekir. Ama bir şartla: Yepyeni bir buluş edasıyla ortaya çıkarak ve belgenin daha önce yayınlanmış olduğunu yazının ortalarında bir yerlerde fısıldayarak değil, başlıkta dürüstçe ifade ederek!

Sokaktan geçmekte olan Yahudi'den hesap soran yeniçeriye özenmek, kalite bakımından aslında pek de fena sayılmayacak bir dergi olan NTV Tarih'e hiç yakışmamıştır.

Ama, böyle bir rötarı kendilerine şayet yakıştırıyor iseler, artık hemen her sayılarında bize ve Erhan Afyoncu'ya saplantı haline gelmiş şekilde lâf etmeyi bir tarafa bırakarak "Amerika'yı Christofer Colombus adında bir denizci keşfetmişti", "Fatih Sultan Mehmed meğerse hayatta değilmiş", "Bilinmeyen bir belge: Tanzimat Fermanı" yahut "Kanunî'nin Fransa Kralı'na yazdığı mektup" gibisinden hiç bilinmeyen konuları ele almaları gerekir...

Murat Bardakçı
(Habertürk, 10.10.2010)

07 Kasım 2010

Protestanlık yeni bir Avrupa yarattı

Martin Luther (10 Kasım 1483 – 18 Şubat 1546)

Yaklaşık 500 yıl önce ortaya çıkan Martin Luther’in Doksan Beş Tez’i ve ona karşı alınan tedbirler, ortaya yeni bir Avrupa çıkardı.

31 Ekim 1517’de yani Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı fethettiği yılda Katolik kilisesi ve inancı en büyük darbeyi yedi. Martin Luther -ki St. Augustin tarikatından bir keşişti-; Wittenberg’de Schlosskirche’nin kapısına ünlü Doksan Beş Tez’ini astı. Kendisi Roma kilisesine bağlı bir tarikatın mensubu bir keşişti, teologdu (ilahiyatçı). İncil metinleri ve tercümesiyle uğraştığı biliniyordu, nitekim bir müddet sonra Saksonya elektörü Akil Friedrich’in sarayına kapanarak Almancaya İncil çevirisini tamamlayacaktır. Ama bu tarihte öyle bir eseri yoktur.

Onun İncil çevirisi daha yoktu ama zaten İncil’i ilk çeviren adam da Martin Luther değildi, “Birisi İncil’i çevirdi, anında basıldı, okundu, çeviri ve matbaa ile beşeriyet aydınlandı” tezi bizim okulların müfredatına has bir saf yorumdur. Resmi İncil (yani İsa’nın hayatını anlatan yeni Ahid) çok daha evvel Yunancaya, Yunancadan Latinceye çevrilmişti. Hele İbranca asıllı eski Ahid yani Tevrat çevirisi vahim hatalar da içeriyordu.

Sakat düzeni tenkit ettiler
Luther’den iki asır evvel bu gibi yanlışlar üzerinde hep durulmuştur ve nihayet ondan evvel Rönesans’ın büyük aydını Rotterdamlı Erasmus İncil metnini eski metinlerle karşılaştırıp düzelterek (yani yeniden inşa ederek) çevirmişti. Tabii o kiliseyi eleştirmesine rağmen ne Roma kilisesini inkar etti ama ne de kendisine teklif edilen kardinallık görevini kabul etti.

Martin Luther Doksan Beş Tez’de Roma kilisesinin israfını, akraba kayırmacılığına (nepotizm) dayanan sakat hiyerarşik düzenini, tayinleri ve mutaassıp bir kafayla Rönesans’ın büyük sanat eserlerine yapılan masrafları tenkit ediyordu. Özellikle 1506-1626 arasında inşaatı ancak tamamlanan, 60 bin kişi alan, 42 metre kubbeli ünlü San Pietro kilisesi Ayasofya’dan bin sene sonra ortaya çıkmak için kaç tane ünlü Rönesans sanatçısının (Bramente, Michelangelo, Bernini gibileri) elinden geçmişti ve nihayet aşırı masrafları karşılamak için Papa X. Leo endülüjans denen af ve cennette yer edinme beratlarını satmaya başlamıştı. Bunun bir rezalet olduğu açıktı.

Malla mülkle, feodal lordların hakimiyetiyle dertleri yoktu
Luther ve etrafı haklı olarak kilisedeki ahlak düşüklüğünden ve irtikâptan bahsediyorlardı ama rahatsız olanlar daha çok ülkenin birikimlerinin kendilerine değil, Roma’ya akmasından şikayet eden Alman prensleri özellikle Saksonyalı Friedrich’ti. Nitekim Luther’i daha çok o desteklemiştir.

Hiç kimse bu Doksan Beş Tez’de Protestan itikadının, hele kilisesinin nasıl teşekkül edeceğinin ana prensiplerini aramasın. Mesela başta Martin Luther olmak üzere birtakım rahiplerin evlenmesi işi zamanla ortaya çıktı. Gene ne Martin Luther’in ne Reuchelin’in veya Melanchton’un veya İsviçre’de Calvin’in mal mülkle veya feodal lordların hakimiyetiyle fazla bir derdi yoktu. Tabii Fugger gibi bankerlere de bir şey demiyorlardı. Hatta zamanla kilisenin yortu ve tatillerinin kalabalığından şikayet eder oldular; çalışmak lazımdı...

Özgür bir düşünce, laik bir din olarak düşünmemek gerek
Protestanlığın esasları ve bölünmeleri bir mantar gibi çoğaldı. Dokuz sene sonra Mohaç seferi ile en güçlü Katolik krallığın yani Macaristan’ın ortadan kalkışı hem Protestanlara hak verdirdi hem de onlara karşı husumeti arttırdı. Kanuni Sultan Süleyman Han ve halefleri İspanya kralı ve Avusturya Habsburglarının Katolikliğine karşı Protestanlığı kullanmakta tereddüt etmediler.

Diğer taraftan kimse Protestanlığı din bakımından özgür düşünce, laik bir din olarak düşünmesin; o bizim okul kitaplarının yorumudur. Avrupa tarihi daha çok uzun zaman iki inancın etrafındaki bağnazlıklar, cinayet ve katliamları yaşadı. Doğrusu Wittenberg tezlerinin ilan edilişinin ardından imparator Şarlken’in karşı tedbirleriyle devam eden gelişmelerin şekillendirdiği çatışma yeni bir Avrupa yarattı. 500’üncü yılındaki Avrupa Hıristiyanlığının görünümü halen tartışmaya açıktır. Din düşüncesi ve politikaları ne olacak, Hıristiyanlık ve İslam çatışması daha nerelere gidecek? Bunların düşünülmesi lazım.

İlber Ortaylı
(07.11.2010)

06 Kasım 2010

Azl-i Abdülhamid Han

Dünya barış bebeğini kucağında senelerce taşıyan
kutlu ecdadım Ulu hakan Abdülhamid Han hazretlerine;

Geçerken sultanım Yıldız’ın önünden,
Gözüm gözlerini arar pencerede
.
Sonra rüzgar eser Balkan yönünden,
Eritir ruhumu kanlı cenderede..

Hicran postasının kan yüklü mektubu,
Hakikat vehmeder eserken seraba.
Bu değildir, lakin elçilik üslubu,
Postacı güvercin değil de akbaba
..

Oynaşır tahtında zulmetin gölgesi,
Dört renkten mürekkep, zifiri ihanet.
Böyle olmamalı barışın ölmesi,
Musalla edecek hukuku işaret..

Bosna’nın tecvitsiz selaları gelir,
Secdesiz rükusuz namaza başlarım.
Bilmem başkaları seni nasıl bilir,
İsmin anıldı mı dökülür yaşlarım
..

Mehmet Vehbi Dervişoğlu

Kaynak

03 Kasım 2010

Süleymani Kürsüsü Konuşmaları


Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı'ndan gelen maili sizlerle paylaşıyorum:

Saygıdeğer Dostumuz,

Vakıf olarak, geleneksel Süleymaniye Kürsüsü Konuşmalarımız vasıtasıyla, Türk Dünyasının meselelerini, kültürel değerlerimizi, Türklük bilimini sizlerin gündemine taşımaya, sizlerle paylaşmaya ve tartışmaya, devam ediyoruz.

Bu çerçevede, Prof. Dr. İlber ORTAYLI'nın vereceği, " Türk Devlet Yapısı " başlıklı konferansımızda, sizlerle birlikte olmaktan mutluluk duyarız.
Saygılarımızla.

TÜRK DÜNYASI ARAŞTIRMALARI VAKFI

Yer: İstanbul Üniversitesi Avrasya Enstitüsü Konferans Salonu
Kimyager Derviş Paşa Sok. Nu. 6, Vezneciler - Fatih - İSTANBUL
Tarih: 06 Kasım 2010 Cumartesi
Saat: 14.00
E-posta: tdav@turan.org - egitim@turan.org
Tel: 0212 511 10 06

01 Kasım 2010

Beyaz Türkler neden gri?

Bizim seçkinlerin tüketim alışkanlığı henüz kültürel birikime ve yaratıcılığa dayanmıyor. Dünyaya açılım ve uyumları da sınırlı.

"Beyaz Türk” tabirini matbuatta Ufuk Güldemir, Serdar Turgut, Sedat Ergin, Ertuğrul Özkök gibi dostlar yaygınlaştırdı. Deyimi Amerikan “beyaz ve siyahi” ayrımına dayandırdıkları açıktır. Zeynep Göğüş işaret ediyordu, haklıdır; İslamiyet öncesi Türk kavimlerinde “akbudun- karabudun” ayrımı geçerliydi. Hatta akbudun, karabudunu bazen besler. Şölenlerde de kesinlikle yemek artıklarını karabuduna dağıtırlar.

Bugünün Beyaz Türkleri kolej tahsili gören, tercihan varlıklı beynelmilel ölçüde iyi giyindiğine şüphe olmayan, tatil yaşam biçimini hemen her yerde ve her zaman da sürdüren tipler olarak algılanıyor. Bir İtalyan genç meslektaşımız arasının bozulduğu Türk erkek arkadaşından “Beyaz Türk” diye şikâyet etti. Medyadaki tartışmalara bakarsak, kavram bu genç hatunun kullandığından daha fazla oturmuş gibi görünmüyor.

Türk tarihinde hiç şüphesiz ki ulus beyleri ve ulus mirzaları olmuştur. Bunların unvanları vardır ve statüleri irsidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun Türk dünyasında yarattığı radikal değişiklik -ki bütün şark ve İslam dünyasını da kapsar- bu gibi kan aristokrasisini ve irsiyeti ortadan kaldırmak, daha doğrusu çok zayıflatmak olmuştur.

Aristokrasinin yokluğu kurumlaşma açısından kötü
Bu biçimlenme mesela Mısır Memluklarında olduğu gibi çok aşırı değildir. Mısır’da yönetimi elinde tutanlar dahi, adı üzerinde “memlûk” yani satın alınmış kul veya kiralanmış asker demekti. Çerkezlerden, uzak Orta Asya’dan, Volga boyundan getirilirlerdi. Zamanla bu beyler de hanedanlaşmıştır ama Mısırlı topluma yabancı kaldıkları bir gerçektir.

Osmanlı İmparatorluğu’nda yönetici Osmanlı hanedanı kesinlikle soyludur. Ancak bilhassa 16’ncı asırdan itibaren bu soyluluğa evlilik yoluyla kadınları sokarak başka hanedanlara güç kazandırmaktan çekinmişlerdir. Devlet devşirmeden çıkartılan iyi eğitim görmüş, liyakatli bir sınıfa terk edilmiştir. Kuşkusuz ki bu sınıfın sahip olduğu meziyetler yanında önemli kusurları da vardır. Bir aristokrasinin var olamayışı bugün bize çok demokratik bir gelenek gibi görünse de, toplumdaki kurumlaşmalar açısından mahzurludur.

Osmanlı seçkinleri nedir, kimlerden oluşur? Kaleler fetheden kudretli vezirin çocukları zamanla halkın içinde kaybolup gidebilirler. Hatta bu gibi bir paşayla evlenen padişah kızlarının (yani prenseslerin) torunları bile aynı akıbete uğrar. Benzer gelenek Osmanlı’dan Kırım Hanlığı’na da geçmiştir ve Mısır hidivleri tarafından da benimsenmiştir.

Osmanlı’nın dışında hanedan teşekkülü pek mümkün değildir ve doğrusu pek de istenmez. 19’uncu yüzyılda bile bir yerin muteberanı demek, belirgin miktarda emlak vergisi ödeyen ve II. Abdülhamid devrindeki bir uygulama ile ahlaklı ve ölçülü davranışı mahalli memurlarca tasdik edilip ona göre tasnif edilen adamlar demektir. Bu toplumun seçkinleri kesinlikle devlet kapısında talim ve tedris görüp yükselenlerdir. Bir ticaret ve sanayi burjuvazisi yaratmak faaliyeti, herkesin bildiği gibi bizim tarihimizde ancak İttihatçıların “milli iktisat politikası” deyimi ile ifade edilmiştir.

Ciddi örgütlenme ve eğitim “beyaz” olanlara da lazım
Bugünün Türkiye seçkinleri doğrusu hızlı bir değişimle ortaya çıkmıştır; bunda devlet desteğinin payı kadar insanların atılım ve teşebbüs kabiliyetinin de payı vardır. Bununla birlikte bir yerde beyaz Fransızdan, beyaz Türkten, beyaz İtalyandan bahsederken başka tiplemelere de dikkat etmek gerekir; Türkiye seçkinlerinin tüketim alışkanlığı henüz kültürel birikime ve kültürel yaratıcılığa dayanmıyor. Bu konudaki pırıltılar pek azdır. Çoğu kere toplumun ulusal birikimini temsil edecek temsilcilerle karşılaşmıyorsunuz. Hatta iktisadi ve sınai kalkınması Türkiye’nin çok gerisinde olan İran gibi ülkelerde bu anlamda daha seçkin bir zümre vardır. Bundan başka üç-dört nesil devam edecek zenginlikler ve yaşayış biçimi henüz tam teşekkül etmiş değildir. Tırmanıcı gruplar; alüvyonu götüren bir nehir gibi sık sık devreye girmekte ve muhtevasız bir yaşam tarzı sunmaktadır.

Orta sınıfların sorunu üst sınıfları da içeriyor. Dahası var, Anglo-Sakson üst sınıf gençliğinin atılım ve uyum yeteneği bizim üst sınıf gençliğinde daha azdır. Bulundukları coğrafyayı ve ülkenin şartlarını kavramak ve uyum sağlamak konusunda beceriksizdirler. Yeniköy’de yetişen bir gencin herhangi bir varoşta simit bile alamayacağını söyleyenler pek haksız sayılmaz. Dünyaya açılım ve uyumları sınırlı sayıdadır. Bizim Beyaz Türklerin henüz “gri” olduğunu bunun için ifade ettik. Ciddi örgütlenme ve eğitim “beyaz” denenlere de herkes kadar gereklidir.

İlber Ortaylı
(Milliyet, 31.10.2010)

29.İstanbul Kitap Fuarı başladı!

29.İstanbul Kitap Fuarı 30 Ekim 2010'da başladı. 7 Kasım 2010'da sona erecek. Tüm kitap ve tarihseverler hem uygun fiyatlı kitapları hem de sevdikleri yazarlardan imza alma fırsatını kaçırmadan bu fuara mutlaka gitmeli. Arşivler genişlemeli, kütüphaneler dolup taşmalı..

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.