13 Ağustos 2011 Cumartesi

Kuyucu Murat Paşa

(IV.Murad, Kuyucu Murat Paşa'nın bıraktığı şiddeti devam ettirdi.)

5 Ağustos 1611’de 95 yaşındaki sadrazam Kuyucu Murat Paşa ölmüştü. Celali isyanları denen ve tarihçi açısından tahlili henüz tartışmalı ayaklanmalar Anadolu’yu neredeyse kırk yıla yakın zaman kasıp kavuruyordu. Merhum hocamız Mustafa Akdağ’ın bu konudaki “Celali İsyanları” eserinin üzerine yeni bir yorum halen gelmedi. Fakir köylüler, gelecek ümidini kaybetmiş medrese softaları, kapıkulu sınıfına girememiş levendler, tımar beratını elde edememiş cebelüler, devlete başkaldıranların (kimi eşkıya kimisi devlet adamı) peşine katılarak ortalığı kasıp kavuruyordu.

Devlet, imparatorluktan sonra Cumhuriyet devrinde dahi takip edilen yeni bir kurum yarattı. Müfettiş paşalar, isyanı bastıracak kumandanlar fevkalade yetkiliydi. Mali yetkileri vardı, yargı yetkileri vardı ve tabii idam ve cezalandırma yetkileri vardı. Doksanındaki devletlu vezir bir müfettiş paşaydı; Osmanlı İmpataorluğu’ndan sonra cumhuriyet devrinde dahi izlenen fevkalade yetkili, vali ve komutanların ünvanıydı. Kuyucu Murat Paşa bazen düşmesin diye atının eyerine kendini bağlatırdı, ama aklı yerindeydi ve sertti. Görevini mistik bir şiddet ile yerine getirirdi. Suçluyu değil suç ihtimali hatta kabiliyeti olanını bile cezalandırırdı. Siyaset ettiği gövdelerden ayrılan kelleleri kuyulara doldurduğu için bu ünvanla anılmıştır. Şurası bir gerçek, 17. asırda IV. Murad’ın sert saltanatı da bunun üzerine binince, imparatorluğun asayişi avdet etti. Bu nedenle Kuyucu Murat Paşa devrine ve icraatına bazı tarihçilerin olumlu yaklaşmasının nedeni de budur.

Kuyucu Murat Paşa devrinden sonra çocukluktan çıkan IV. Murad’ın devri başlar, bilhassa onun Bağdat ve Revan seferleri boyunca geçtiği Anadolu kasabaları ve şehirleri şiddetli cezalara sahne olmuştu. Osmanlı tarihinin Murat Paşa ve Sultan Murad’lı bu dönemi devlet terörünün zamanıdır; lakin bir nevi restorasyon ve derlenip toplanma olduğu açıktır. Üstüne Köprülüler devri restorasyonu ancak bu sayede mümkün olmuştur; ta ki Viyana bozgununa kadar.

İlber Ortaylı
(Milliyet, 07.08.2011)

6 yorum:

  1. Devlet olmak kolay değildir. Zaafları olan devlet baki olmaz...

    YanıtlaSil
  2. Kuyucu Türk düşmanı bir hırvat piçiydi,bir devlet halkı için vardır.

    YanıtlaSil
  3. Osmanlıların halkı sadece cahil Türkmen göçebelerinden veya Arab çölünde oturan bedevilerden ibaret değildir. Devletin görevi, asayişi sağlamaktır. Asayişi bozanın, haddi bildirilir! Türk de olsa böyle olur.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Arap çölünde oturan Bedevilerle Türkmen göçebeleri bir tutmuşsun o da iyiymis. Ibn Haldun'un Mukaddimesini bir okumani oneririm. Ayrica "cahil" tanımı da güzelmiş. Unutma bu vatan Türkmen vatanıdır ve öyle kalacak. Cahil tanımını yaparak tam bir Osmanlı torunu olduğunu da gosterdin. Saraylı bozması.

      Sil
  4. Yazık tarihimizi bilmeyenlere bu paşaya hırvat pici diyenlere yazık osmanlıda milliyetçilik yoktu arkadaşlar bunu anlamaniz için kimlerin neler yazmayı kimlerin neler yapması lazım. Kuyucu Murat Paşa evet hırvat ama müslüman haftanın iki günü oruç tutan haftada bir kez muhakkak Kuranı Kerimi hatim eden senden benden daha çok devletine bağlı cihat için yaşayanlardan idi. Olmasaydı zaten 90 yaşının ustundesin uç dört yıl suren Anadolu seferine çıkmazdı günlerce at üstünde durmaz durduklarında paşayı öldü zannedip sıcak su hazirlamazlardi bu celali isyanı etnik köken veya mezhepsel bir durum değil ne yazıkki ekonomik nedenlerden ve bu nedenleri bahane eden devlette önemli yerlere gelmek isteyen nüfuz sahibi olan insanlardı eğer halktan birileri olsa bilmem nereye beylerbeyi olacaksın diye vaad edildiğinde o isyandan vazgecenlerden olmazdı halktan olsalardi derlerdi ki halk aç onun yerine yetki makam peşindeki insanların yüzünden illaki masum insanlar öldü ve saçma sapan 500.000 bin rakamları konuşulmakta o zamanlarda o kadar nüfusun olmayacağını benim uç yaşındaki oğlum biliyor lutfen objektif ve akılcı olalım bu ejdada sahip çıkalım. Unutmayin Osmanlı Cihat devleti idi tek ama İslami bilinen dünyanın her yerine yaymak ve yasatmakti. Cihat önünde duran her kim olursa olsun affedilemez. Unutmayin sarik diye sorduğunuz bez parçası değil KEFENdir her padişah ölümün kendisine ne kadar yakın olduğunu heran hissediyordu

    YanıtlaSil
  5. bu vatansever insanlara piç demek;düşünmeden,o dönemin vaziyetini düşünmeden söylemiş bir aklın hezeyanlarıdır.devlet yönetmek bu kadar kolay bir şey mi sizce.hele ki Osmanlı zamanında.o kadar zorba,kendini bilmez insanların karşısında adam boş durup kendiyle alay mı ettirecekti.

    YanıtlaSil