27 Aralık 2011

Fransa ile alçak sandalye krizi

(Doç. Dr. Erhan Afyoncu nun Fransa ya Osmanlı Tokadı adlı kitabı geçen hafta çıktı.)

Doç. Dr. Erhan Afyoncu’nun geçen hafta piyasaya çıkan ‘Fransa’ya Osmanlı Tokadı’ adlı kitabında ilginç bir ayrıntı dikkat çekiyor. Yaklaşık 2 yıl önce İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Ayalon Oğuz Çelikkol’u alçak koltuğa oturtmuş ve bu durum Türkiye ile İsrail arasında ‘koltuk krizi’ne neden olmuştu. Afyoncu’nun kitabına göre Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa da 1676 yılında Fransız Elçisi Marki de Nointel’i kabulünde hemen yanındaki yüksek sedire değil de kuralların aksine alçak bir sandalyeye oturttu.
O dönemde Osmanlı ile Fransa arasında ‘iskemle krizi’ne yol açan bu olay şöyle gerçekleşti:

Marki de Nointel, yeni göreve başlayan Merzifonlu’yu tebrik için saraya geldi. Diplomatik kurallar hiçe sayılarak karşılanan Nointel, Sadrazam’ın çalışma odasına alındı. Görevliler tarafından sedire değil de iskemleye oturtulmak istenen elçi, bu duruma direndi. Elçinin bağrışlarını duyan Merzifonlu, elçi yatışana kadar içeri girmedi.

Bu sırada Divan-ı Hümâyun Tercümanı Mavrokordato araya girdi ama Marki bağırmaya devam edince Mavrokordato, oturma şeklinin bizzat sadrazamın emri olduğunu söyledi. Bundan sonrasıyla ilgili tarihi belgelerde bir kayıt yok ama çeşitli rivayetler var.

Nointel’in iskemleyi sedirin üzerine koyduğu da söyleniyor, huzura haysiyet kırıcı şartlar altında kabul edilmekten vazgeçtiği de… Ancak kesin olan bir şey var ki iskemle meselesi, uzun bir süre Osmanlı İmparatorluğu ile Fransa arasında tartışmalara konu oldu.

Nasıl çözüldü?
İskemle tartışması, daha sonra çözüldü. İstanbul’da ciddi mali sıkıntılar yaşayan elçi, aracılarla sadrazamdan yeni bir randevu istedi. Elçi, Divan-ı Hümâyun’da Merzifonlu tarafından, kendisinden daha alçak bir sedirde oturtularak kabul edildi ama bu Nointel’in elçiliğinin de sonunu hazırladı. 1678’de elçinin görevine son verildi. Osmanlı ile Fransa’nın arasını açan olay ise Osmanlı yıllar önce Viyana surlarına dayandığında Fransa’nın Avusturya’ya yardım etmesiydi.

Marki o günü anlatıyor
Marki de Nointel’in 5 Mayıs 1676 tarihli raporundan:
Dar dehlizlerden geçerken beni tanımıyor gibi görünen veya kabul salonuna girmek için fazla tahallük gösteren bir kısım Türklere çarparak onları bertaraf ettim; bunlar eğer duvarlara tutunmasaydılar yere düşebilirlerdi; onlar bu tarzdaki hareketimi, mecburlarmışçasına, büyük bir müsamaha ile karşıladılar. Mavrokordato’nun ise, benim Türklere karşı olan haklı nefretimi hafifletmek istediğini bildiğimden onu kolundan tutarak durdurdum, zorla geri çekildi ve sadrazamın beni kabul edeceği yere girdim.

Kaynak: Radikal

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.