05 Mart 2012

Sorun yaratan reformlar yaptı



Bazı yöneticiler gerçeklerin üzerinde uçmaya çalışır. Rus Çarı II. Aleksandr onlardan biriydi.

3 Mart 1861 günü bütün Rusyalar çarı II. Aleksandr tahta çıkışının altıncı yıldönümünde toprak serfliğinin kaldırıldığını tantana ile ilan etti.

20 yıl sonra, 13 Mart 1881’de Narodnikler (Halkçılar) tarafından öldürülene kadar Rusya’yı sonuçlanamayacak reformlara sokacaktı. Kırım Savaşı’ndaki yenilgi üzerine bedbaht ve hüsran içinde ölen II. Nikola’nın oğlu olarak tahta geçmişti. Kendisine Rusya tarihleri “Tsar Osvobaditel- kurtarıcı Çar” diye unvan verir.

Aynı yılın neredeyse aynı gününde (4 Mart 1861) Abraham Lincoln Birleşik Devletler başkanı olarak yemin etti. Rus çarının dahi toprak köleliğini kaldırdığı bir dünyada o da Birleşik Devletler’de toprak köleliğini kaldırmak niyetindeydi.

Modern tarihin en kanlı ve yıkıcı savaşlarından olan Amerikan iç savaşı başlamak üzereydi. Abraham Lincoln’ün Amerika’ya getirdiği özgürlük iç savaş ve suikast ile biten hayatı gibi otokrasinin ve feodal despotizmin ülkesinde de II. Aleksandr benzer şartları yaşadı.

Rusya topraklarının üzerindeki yüz binlerce serfin özgürlüğü onları sadece mutsuz etti, geçinecekleri arazileri yoktu. Alet edavatları yoktu. Gleb Uspenski’nin “Çeyrek At” hikâyesindeki gibi bereketli ama haşin Rusya topraklarında her Rus köylü ailesine ancak bir çeyrek at düşüyordu. Sabanı hayvan gücüyle değil köylü karı-kocanın gücüyle çekmek zorundaydılar. Şehirler bu nüfusu emecek yapıya henüz sahip değildi. Moskova ve St. Petersburg sefalet beldeleri haline dönüştü. 19’uncu asır Rusya’sı kıtlık yıllarında kitlevi açlık yaşadı.

Bürokrasi ona düşman oldu
Çar, Balkan Slavlarını ‘Türk zulmü’nden kurtarmayı hedefliyordu. 1877-78 Türk- Rus savaşı boyunca Çar’ın komutanları bir şeye dikkat etti; karşı taraftaki insanlar da iyi çarpışıyordu, savundukları toprağı seviyorlardı. Komutanlar da iyiydi. Kurtaracakları Bulgar köylüleri ise Rus köylülerinden daha iyi düzeydeydi. Aydın Rus subaylarından biri mektubunda “Acaba bizim köylüleri kimin elinden kurtarmamız gerekiyor?” diye yazıyordu. Berlin Kongresi’nde Rusya’nın kaybettiği asker ve para hiç ile sonuçlandı. Gorçakov bu acı sonucu ifade etmekten çekinmedi.

Asıl beteri, Bulgaristan romantik kurtuluş safhasından sonra Almanya-Avusturya blokuna yanaştı ve Rusya’ya dirsek gösterdi. Kurtarılan kardeş, Stalinist soğuk savaş dönemi hariç hiçbir zaman Rusya’nın müteffiki olmadı. Finlandiya’da yaptığı reformlar ise sadece Finlandiya’yı kalkındırdı.

II. Aleksandr’ı o ülke şükranla anar ama bunun için muhafazakar Rus çevreleri ve bürokrasi kendisine düşman oldu. 1881 mart ortalarında Rus otokrasisi uğradığı suikastı bahane ederek liberalizmin her görüldüğü yerde ezilmesine karar verdi. Hatta İstanbul’daki büyükelçisi İgnatyev bile -ki II. Aleksandr onu hiç başarılı bir diplomat olarak görmez ve hafife alırdı- yeni tayin edildiği görevde yani içişleri bakanlığında işçi sendikaları ve Yahudilerin can düşmanı olacak politikalar takip etmeye başladı.

Bazı yöneticiler, coşkun düşünceleriyle gerçeklerin bataklığı üzerinde uçmaya kalkarlar. II. Aleksandr’ın 20 yıllık reform dönemi sadece yeni sorunlar yaratarak kapandı.

İlber Ortaylı
(Milliyet, 04.03.2012)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.