09 Şubat 2016

Roket bir Osmanlı icadı mı?


Yedikıta Dergisi, günümüzde kullanılan roketlerin Osmanlı devrinde icat edildiğini kaydederek Humbaracı Ocağı’ndan Bayramoğlu Ali Ağa ve icatları hakkında geniş bir bilgi yayımladı.

Yedikıta Tarih ve Kültür Dergisi şubat sayısında Osmanlı devrinde ateşli silahlar ve roketler ile ilgili geniş bir dosya yayınladı. Prof. Dr. Salim Aydüz tarafından hazırlanan ve “Roket Bir Osmanlı İcadı mı?” başlığı ile verilen makalede dikkat çekici bilgiler yer alıyor.

Lale Devri’nde sanatta, edebiyatta, ilim ve bilim alanında önemli gelişmeler olduğunu, devrin padişahı Sultan III. Ahmed ve sadrazamı Nevşehirli Damad İbrahim Paşa’nın buna imkân tanıdığını kaydeden Prof. Dr. Aydüz, “Lale Devri’nde çok mühim ilmî faaliyetler ve icatlar olmuştur. Bunlardan birincisi Tersane Mimarı İbrahim Efendi’nin ‘Tahtelbahir’ ismini verdiği ilk denizaltıyı icat etmesi, diğeri de Humbaracılar sınıfı İkinci Halifesi Bayramoğlu Ali Ağa’nın icat ettiği ateşli silahlar ve roketlerdir.” diyerek roketin icadı ile ilgili şu önemli bilgilere yer verdi:

Ali Ağa’nın Ümmü’l-Gaza fî Tedbîri’l-Harb ve Levazimihâ isimli eserinde havan toplarının tasviri
Yeni Bir Roket İcat Etti, Buluşunun Kitabını Yazdı
Günümüzdeki roketlerin atalarından sayılacak yeni bir ateşli silah icad eden Bayramoğlu Ali Ağa hem harp sanatını hem de icatlarını anlattığı bir kitap yazmış, hatta bu yeni silahları ve kullanım şekillerini resimlerle göstermişti.

Osmanlı ordugahını ve topların yerleştirilme düzenini tasvir eden çizim.
Bayramoğlu Ali Ağa, kaleme aldığı Ümmü’l-Gaza fî Tedbîri’l-Harb ve Levazimihâ isimli eserde harp sanatı ve levazımatından, kendi icadı olan silahlardan ve aletlerden bahseder. Top çeşitlerini, havanları tanıtır ve harpte alınması gereken tedbirleri anlatır. Temeşvar Kalesi gibi bazı kalelerin fethedilmesi esnasında yapılan istihkâmları anlatır. Ali Ağa bu eserinde, savaşlardaki başarısızlıkları silah icadında ve geliştirilmesindeki duraklamaya atfederek padişaha yeni silahlar geliştirilmesini tavsiye etmektedir.

Ali Ağa’nın kitabında bahsettiği silahlardan
kale kuşatmalarında kullanılan
tamamen kendi icadı olan
tulumba isimli roket.
Silahlar konusunda pek az eserin yazıldığı Osmanlı dünyasında böyle bir eserin yazılmış olması ve yeni icat edilen silahların resimleriyle birlikte sunulması son derece şaşırtıcıdır. Eserde savaş sahneleri ve silahlar son derece canlı ve güzel bir şekilde tasvir edilmiştir.

İcat Ettiği Rokete “Tulumba” Adını Vermiş
Bayramoğlu Ali Ağa’nın bahsettiği silahlardan birincisi, kale kuşatmalarında kullanılan ve tamamen kendi icadı olan tulumba isimli roketlerdir. Eserinde resimlerini de verdiği bu roketlerin tariflerini detaylı bir şekilde yapmaktadır. Bunların 11-12 arşın yani 7-8 metre boyunda olduğunu ve bir insanın güçlükle kucaklayabileceğini belirtir. Bu yeni silahın resimlerini çizerek etkisinin ne kadar büyük olduğunu da ifade eder. Ayrıca eskiden kullanılan tulumbaların az bir ateş saçtığını ve kurşun atmadığını belirtir.

Balistik Ölçümü Yapan Terazi de İcat Etmiş
Bayramoğlu Ali Ağa’nın icad ettiği bir diğer alet de “…doksan hesabından olmak üzere meydanlı bir terazidir…” diye tarif ettiği balistik bir terazidir.

Balistik terazi.
Bu terazi muhtemelen
havan toplarının atışında
isabet ettirmek için
balistik ayarında kullanılıyordu
Yine onun ifadelerine göre bu terazi asla hata yapmaz ve hesabı çok net olarak ifade eder. “…Asla tehallüf eylemez ve aldatmaz ve kaçıncı hesabdan ise bildirir. Kullanacak şeydir. Amma şimdiki üstadlar cebinden bir terazi çıkarır bakar güya ki gizli bakar asla kendi dahi bilmez ne meziyetdedir. Mademki terazide meydan yokdur anlamaz ve hem kırk beş hesabındandır zira doksan hesabından terazi kimsede yokdur bu hakir icad eyledim ve kimse de bu sanatı bilmezler bu dahi birer kârdır havanın içinin doğruluğun bildirir humbaracılara lâzımdır…

Rüyasında Görüp Yapmış
Bayramoğlu Ali Ağa’nın bu ifadelerine göre bu terazi humbaraların yani havan toplarının atışında isabet ettirmek için balistik ayarında kullanılırdı. Doksan derecelik bir teraziyi ilk defa kendisi icat etmiştir. Diğer humbaracılar ancak kırk beş derecelik bir terazi kullanmaktadırlar. Ali Ağa burada da kendi icat ettiği terazi ile diğer humbaracıların kullandığı eski terazinin resmini kıyas olarak vermektedir.

Bayramoğlu Ali Ağa’nın icat ettiği bir diğer araç ise son derece dikkat çekicidir. “Vehb-i İlâhî” olduğunu belirttiği âleti rüyasında görmüş ve uygulamıştır. Bu âlet, havan topunun üzerine konulup havan topunun kundağı üzerinde doğru olup olmadığını ölçmeye yaramaktadır. İfadesi şu şekildedir: “…bu dahi havan üzerinde olan ağaç varacak menzilin doğru gösterir, vehb-i ilahîdir, vâkı‘ada gördüm…”.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.