20 Eylül 2016

Merhametli şehir, hepimizin hakkıdır


Artık hepimiz aksiyon filmlerinin hızında yaşamak istiyoruz, hayatlarımızı tıka basa aksiyonla doldurmak istiyor, dokunduğumuz her şeyi kaydedilip anlatılabilir bir yaşantıya çevirmek istiyoruz, gittiğimiz tatil yerinden yediğimiz yemeğe kadar her şey ‘yaşam gustomuz’da yerini almak zorunda. Hız ve gürültü birbirini tamamlıyor, sabır ve sükûneti elbirliği ederek hayatımızdan kovuyor.

Hobsbawm’ın ifadeleriyle, ‘yüzyılın sonunda yaşamış birçok genç kadın ve erkek, içinde yaşadıkları zamanın ortak geçmişi ile herhangi bir organik bağı bulunmayan bir tür daimi şimdiki zaman içinde büyüdüler.’ Peki neden bunca unutkanlık? Paul Connerton Modernite Nasıl Unutturur adlı kitabında zamanımıza özgü unutkanlığın, bu kolektif bellek yitiminin nedenlerini tartışır. Tüketim mallarının ömrünün kısalması, insanların ömrü uzarken ürünlerin, nesnelerin ve binaların ortalama ömrünün kısalması hem kişisel anılar, hem alışkanlık belleği açısından kültürel bir unutkanlığa yol açar. Sümerbank pijamalarının kolektif hafızamızda bir yeri vardı, babamın pijaması tedavülden kalktığında ve kullanım ömrünü yitirdiğinde, benim için de çocukluğuma kurulan köprülerden birisi ortadan kalkmıştır.

Ülkemizin içinden geçtiği bu tarihsel dönemeçte görece önemsiz gibi görünen ama hayatlarımızı derinden etkileyen bir olguyla karşı karşıyayız. Şehirlerimiz onulmaz bir hızla modernleşiyor ve birer hafıza mekânı olmaktan uzaklaşıyor. Yeni inşa edilen mahalle, alış veriş merkezi ve yollar, yenilenen sokaklar aşinalık hissini tahrip ederek geçmişle bir bağ kurmamızı zorlaştırıyor. ‘Kör kazma’nın değmediği bir yer bulmak giderek zorlaşıyor. Kalkınmacı bir modernlik anlayışı daha çok beton ve asfalt dökerek son tabiat adacıklarını da yok ediyor ve hem şehrin mazisiyle hem de tabiatla organik bir ilişki kurma imkânımızı elimizden alıyor. Bu da bizi ‘şehrin insanı’ olarak daha gergin, tükenmiş ve umutsuz kılıyor. Yapay aydınlık gökte yıldızları seçmemize izin verecek kadar bir karanlığı, hız durup düşünebilecek kadar bir yavaşlığı, otomobil ve kamyon gürültüsü de asude sessizliği yeniyor. Yaprakların hışırtısı, kuşların ötüşü kulaklarımızı giderek daha az okşuyor. Gürültüye duçar olan ruhlarımız, hayatın durdurulamaz bir hızla aktığını ve bizim de ancak o hızın ve onun getirdiği bir unutkanlığın bir parçası olmakla var olabileceğimizi hissediyor. Ev sükûnetin mekânı değildir artık, onu da elektronik aygıtların sesiyle tıka basa doldurur ve bir uğultu değirmeni içinde yaşar gideriz. İçimizin seslerini duyamadan, Tanrı’nın kelimelerinin içimize erişmesine izin veremeden, gürültünün ve motor cayırtısının tasallutu altında yaşar gideriz.

İki yıldır şehirden nispeten uzak, tabiatın ve içimin seslerini daha çok dinleyebileceğim bir mahallede yaşıyorum. Yaşıyordum demeliyim. Akşamları buraya ulaşmam trafikten dolayı zahmetli oluyor ancak eve vardığımda yaprakların hışırtısını duyabilecek olmak bu mihneti nazarımda hafifletiyordu. Motor sesinden, kamyon gürültüsünden, asfaltta vızıldayan taşıt sesinden muazzep ruhumu, tabiatın bir ölçüde korunabildiği bu şehir köşesinde azıcık dinlendirme imkânım oluyordu. Sonra devasa ağaçlar çatır çatır kesildi ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün bağlantı yolu buradan geçirildi. Vaktiyle kuş seslerini dinlediğimiz bu küçük beldede artık motor vızıltısından durulmuyor. Yüzlerce aile hiç hesap etmedikleri bir gürültü selinin ortasında buldu kendini, bütün gün süren bir Çin işkencesi gibi motor cayırtıları kıymıklar halinde iç alemimize batıyor ve ağır tonajlı kamyonların yaydığı gürültüden neredeyse evler zonkluyor. İstanbul’un bir köşesi daha gürültü uygarlığı tarafından yutuluyor. Haşa, devlet büyüklerimizden daha iyi biliyor değilim, kara yolu elbette ulaşım için önemli ama tabiatı ve insanı önceleyen bir anlayışla inşa edilmeli yollar. İyi bir ağaçlandırma ve belde halkının hukukunu da gözeten bir ses duvarı inşasıyla gürültünün tasallutu önlenebilir. Şehirlerimizde otoyolun geçtiği meskun mahaller, ses perdeleriyle koruma altına alınabilir. Zonklayan bir şehir, zonklayan başlar ve ruhlar demektir. Ne olur devasa projelerin içinde insanı kaybetmeyelim. İnsanın, kuşların, küçük orman parçalarına sıkışmış yaşayan çakalların, tilkilerin, börtü böceğin hakkını gasp etmeyelim. Şehirlerimizi belleksizliğe, insanı unutkanlığa mahkum etmeyelim. Merhametli şehir, hepimizin hakkıdır.

Kemal Sayar
(Gerçek Hayat, 19.06.2016)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Okuyucu Şartları

Blogda yayınlanmak üzere çeşitli gazete, dergi ve kitaplardan alınan yazılarda kaynak, tarih ve yazar bilgisi belirtilmiştir. Bu konuda blog ve blog yazarları hiç bir şekilde sorumlu tutulamaz.